• Sal. Ara 1st, 2020

Haberci Adam

İlkeli ve Dürüst Habercilik

Pandeminin hafızası…

İnternet sitesinde Aytekin Göktürk (yukarıda) ve Elif Koca’nınki (sağda) üzere tekil fotoğrafların yanı sıra hikâyeler ve editör metinleri bulunuyor

Koronavirüs salgının tesirini göstermeye başladığı mart ayından “yeni normal” diye isimlendirilen haziran ayına kadarki sürece kadar aslında tüm dünya eşine çok sık rastlanmayan bir periyoda tanıklık etti. Hafızaları tazelemekte yarar var: Sokağa çıkma kısıtlamaları geldi, hafta sonları sokaklar külliyen boştu.

Bu periyotta imkânı olan çocuklar ve gençler meskenden eğitim almaya çalıştı, bilgisayarlarla uzaktan eğitimler verildi. Hayatımıza maske, eldiven, çeşitli dezenfektanlar girdi. Marketten alınan her türlü eser meskene gelir gelmez yıkandı. Daha evvel duyulmayan görüntülü görüşme programlarıyla tanışıldı, içtimalar çevrimiçi yapıldı, kadehler ekranlarla tokuşturuldu. Birçok emekçi bu kadar şanslı değildi, sokağa çıkma kısıtlamaları onları kapsamıyordu, her gün işe gitmeye devam ettiler. Sıhhat çalışanlarının özverisi doğal olarak alkışlandı… Liste daha da uzayabilir.

Bütün bunlar yaşanırken fotoğrafçılar yukarıda sayılan her anı istisnasız kayıt altına alıyordu. Hem de ziyadesiyle. Aralarında bu işi sanata dökenler de vardı.

Burcu Önal Yürüyen

6 BİN FOTO, 200 HİKÂYE

Son yüzyılın bu en kritik devrinin görsel belleğini oluşturmak gayesiyle bir küme fotoğrafçı tarafından “Korona Günlerinde Fotoğraf” isimli ortaklaşa bir fotoğraf çalışması hayata geçirildi. 19 fotoğrafçının daveti üzerine, 33 fotoğraf editörünün vazife aldığı, 360 fotoğrafçının iştirak talebinde bulunduğu çalışma 3 Mayıs’ta başladı. Türkiye’nin 31 ve Almanya, Azerbaycan, Finlandiya, Fransa, İngiltere, Kanada ve Kosova’nın 10 farklı kentinden iştirakte bulunan fotoğrafçılar iki ay mühletince pandeminin şahsî ve toplumsal yansımalarını fotoğrafladı.

Fotoğraf çalışmasında üretilen tekil fotoğraflar ve görsel hikâyelerin değerli bir kısmı, 1 Temmuz’dan itibaren “www.koronagunlerindefotograf.com” sitesinde yayımlanmaya başlandı. Toplumsal medya platformlarında da tanıtım ve duyuruları yapılan çalışma, yaklaşık 6 bin tekil fotoğrafı ve 200’ü aşkın görsel hikâyeyi içeriyor. Yani internet sitesi yalnızca bakıp geçilecek fotoğraflardan oluşmuyor; içinde makaleler, hikâyeler, şiirler ve bu devrin yansımalarını hatırlatacak, üzerine düşünmeyi sağlayacak birçok eser var.

TOPLUMSAL SORUMLULUK ANLAYIŞIYLA

Korona Günlerinde Fotoğraf’ı (KGF) hayata geçiren ekip ismine Özcan Yurdalan ile konuştuk. Yurdalan, bu cins çalışmaların 40 yıllık bir geçmişi olduğunu söyleyerek, “Çalışma Fotoğraf Vakfı, Galata Fotoğrafhanesi – Fotoğraf Akademisi, Nar Photos takımlarının birinci davetiyle başladı. Her türlü toplumsal travma ve dönüşüm aşamasına fotoğraf aracılığıyla ‘dahil’ olabilmek için refleks geliştirmiş bu ekip sarsıntı periyotlarında, siyasal/toplumsal itirazların yükseliş periyotlarında olduğu üzere hayatın bu yeni evresinde de ‘toplumsal sorumluluk sahibi fotoğrafçılık’ anlayışıyla harekete geçti” dedi.

Murat Baykara’nın pandemi periyodunda mahrum kaldığımız dokunma hissini mevzu alan “Rüya” isimli çalışmasından.

Özcan Yurdalan girişimin nasıl başladığını şu laflarla anlattı: “Bu çalışma Türkiye’de bir fotoğraf geleneğini sürdüren fotoğraf kişileri tarafından başlatıldı. Bu gelenek, toplumsal hadiseler, doğal afetler, toplumsal dönüşümler ve insanlık buhranları önünde hassasiyet taşıyan fotoğrafçılar tarafından sürdürülüyor. Vakit devir değişen fotoğrafçıların bir araya gelerek oluşturdukları kurumlar, platformlar, çalışma kümeleri, inisiyatifler, gerçekleştirdikleri pratiklerle bu geleneği yaşatıyor.

Farklı kimseler ya da yapılardan gelen bir çalışma teklifine katılmak isteyen fotoğrafçılar esnek bir yapı içinde birlikte faaliyet sürdürüyorlar fikirleriyle ve eserleriyle sürece katılıyorlar. Kırk yılı aşkın geçmişi olan bu esnek yapı bir hiyerarşiye sahip değil ama birlikte üretmenin gerektirdiği iş kısmıyla ve farklılıkları bir arada var etmeye çalışarak çalışma yürütüyor. Bu çalışmaların kırk yılı aşkın bir geçmiş var. 

Korona Günlerinde Fotoğraf çalışması Fotoğraf Vakfı, Galata Fotoğrafhanesi – Fotoğraf Akademisi, Nar Photos takımlarının birinci davetiyle başladı. Her türlü toplumsal travma ve dönüşüm aşamasına fotoğraf aracılığıyla “dahil” olabilmek için refleks geliştirmiş bu ekip zelzele periyotlarında, siyasal/toplumsal itirazların yükseliş periyotlarında olduğu üzere hayatın bu yeni evresinde de ‘toplumsal sorumluluk sahibi fotoğrafçılık’ anlayışıyla harekete geçti.

Korona günleri fotoğraflaması için hazırlanan taslak, daha geniş takıma açıldı ve taslağı geliştirme daveti yapıldı. Geliştirme aşamasına katılan 19 fotoğraf kişisinin yaptığı davet ile üç ay sürecek Korona Günlerinde Fotoğraf çalışması başladı.”

MADALYONUN ART YÜZÜ…

Girişimin çıkış noktasında editörleri ve onların hikâyelerini vukuata nasıl dahil ettiklerini de anlatan Yurdalan, şöyle konuştu: “KGF-Korona Günlerinde Fotoğraf ‘ortaklaşa bir editoryal çalışma’ altbaşlığıyla duyuruldu. Türkiye’deki yaygın fotoğraf anlayışında editörlü çalışmalara pek alışkın değiliz. Halbuki günümüzde fotoğrafçılık hoşça vakit geçirmek için yapılan ferdî bir faaliyet olarak kıymetli bir alana sahip olsa da madalyonun bir de art yüzü var. Bilhassa hayata, kendine, topluluğa, dair fotoğraflı hikâyeler anlatmak, bir durumu görünür kılmak, bir sıkıntıyı paylaşmak için fotoğraf çekenler yarışmak konumuna ortaklaşa üretim sürecine yatkın kişilerdir. Fotoğraflı bir hikâyenin görünür hale gelmesinde editör eği ve dizayncı dokunuşunun kıymetini bilirler.

Fotoğraf günümüzde artık geçen yüzyılda olduğu üzere ferdi üretimin kısıtlı kapasitesiyle ve ilham gelen sanatkarın his patlamalarıyla sınırlamıyor kendini. Sonlar üzere tarifli roller ve sanatsal üretimdeki kategoriler de epey geçirgen bir yapı kazandı. Sanat fotoğrafıyla, topluluğa bakan belgesel hikâyeler arasındaki net hudutlar flulaştı. Bu yerlerin tamamında eserler kolektif bir üretim faaliyeti olarak birlikte yaratılıyor.

KGF çalışması baştan itibaren iki küme halinde yürütülmek üzere tasarlandı. Editörler ve fotoğrafçılar çalışmak istedikleri kümeleri kendileri seçti. Fotoğrafçıların birlikte çalışacağı editörler ise rastlantısal belirlendi. 1. Kümedeki, bir editörle çalışmak isteyen fotoğrafçılar mevzuya ait tekil fotoğraflar üretecekler, bu fotoğrafları periyodik olarak editöre yollayarak tahlil alacaklardı. Çalışma ahir bu fotoğrafların tümü bir havuzda toplanacak ve editörler havuzdan seçtikleri fotoğraflarla muayyen bir kavram ya da mevzu çerçevesinde hikâyeler üreteceklerdi. Bu formattan maksat, birebir husus etrafında çalışan farklı fotoğrafçıların üretimlerinden yola çıkarak editörün bir bağlam inşa etmesi ve bir meal kurmasını sağlamaktı. Yani editörden yalnızca yönlendirici ve belirginleştirici olması değil yaratıcı özne (outhor) olarak çalışmaya katılması, bir hikaye kurması bekleniyordu. 1. Kümede bu yanıyla deneysel bir çalışma gerçekleşti. Bu kümedeki çalışmanın (biraz hudutları zorlanmış olsa da) vernaküler fotoğraf ya da buluntu fotoğraflarla yaratılan meal denemelerini andırdığını söyleyebiliriz.

2. Kümede mekan almayı seçen editörler ve fotoğrafçılar ise iki aylık müddet boyunca fotoğraf göndererek, icmaller ve değerlendirmeler yaparak birlikte çalıştılar hikâyeyi birlikte kurup geliştirdiler.

Daha evvel yaptığımız tüm faaliyetlerde olduğu üzere KGF çalışmasında da önemsediğimiz ve uyguladığımız kıymetler vardı. Öncelikle sonucu değil birlikte öğrenme sürecini önemsedik. Münasebetlerimizde ve iletişimimizde lisan ve davranışımızda ayrımcılıktan, cinsiyetçilikten, türcülükten, şiddetten ihtimamla uzak durmaya çalıştık. Yarış noktasına dayanışma ve paylaşma bizim için kıymetliydi. Başkaca bu çalışmaya katılan herkesin en az bir eseriyle mecralarımızın birinde görünür olmasını önemsedik.”

‘DEPOLAMA İÇİN GÖRSEL MERKEZ, KİTAP İÇİN KAYNAĞIMIZ YOK’

Girişimin dijital mecralarda mı kalacağına dair soruya ise Yurdalan şu karşılığı verdi: “KGF çalışması bu aşamada internet ortamında Facebook, Instagram ve internet sitesi üzere farklı mecralarda görünür durumda. Bu görünürlük hayli âlâ durumda zira çalışmamızın başlangıcındaki emellerden biri, fotoğraf kişileri arasındaki ilgiyi ve dayanışmayı diri tutmaktı, bir oburu ise ve salgın günlerindeki tecrit ortamıyla başa çıkabilmenin sistemlerinden biri olarak özgür/yaratıcı sözün önünü açmaktı. Bu çalışmayla ilişkilenen 300 kadar fotoğraf kişisi 200’den fazla görsel hikâye ürettiler.

Gerek fotoğraf ortamımız gerekse kamu, kişisel ve toplumsal hayattan sınırlı bir husus çerçevesindeki hikâyelerin bu kadar geniş bir perspektifle ve derinlemesine anlatımıyla daha evvel karşılaşmamıştı.

İnternet mecralarında tematik görsel hikâyeler bu kadar yaygın biçimde görünür olmamıştı. Bu yeni durumu yadırgayanlar olabileceği üzere bozulan alışkanlıkların verdiği rahatsızlıklar da olabilecek.

KGF çalışmasının ortaya çıkardığı değerli sonuç ise görsel hikâye anlatıcılığı fotoğraf ortamımızdaki seçkinlerin işi olmadığı üzere fotoğrafın tabiatında var olan herkes tarafından uygulanabilen ve herkesin sorununu yaratıcı biçimde söz edebildiği demokratik bir alan olduğunu da KGF çalışması bize gösteriyordu.

KGF çalışmasında 6000’i aşkın tekil fotoğraf ve 200’den fazla hikâye toplandı Her bir hikâye 12-17 fotoğraftan oluşuyor. Aslına bakarsanız kayda paha bir nicelik var ortada. Ayrıyeten bu görsellerin ve hikâyelerin editör ve fotoğrafçıların pandemi günlerine dair bakış açılarını, algı ve sözlerini içeren nitelikli bir yekun olduğunu söyleyebiliriz.

Bu yekunun bir görsel bellek merkezine sahip olan bir toplulukta kıymeti harbiyesi olabilirdi. Gelgelelim bizim üzere hafızasını/görsel hafızasını kıymetlendirilmek üzere saklama zahmetine girmeyen topluluklar için yarın bir gün silinip gidecek şirin bir hatıra kalacak elimizde arkaya. Zira bu çalışmanın depolanabileceği bir görsel merkezimiz yok, başkaca kitap haline getirecek kaynağa da sahip değiliz. Çalışmaların yayımlandığı sitenin iki yıllık kirasını ödedik, ondan sonrası Allahkerim.”

‘FOTOĞRAFLI MEMLEKET HİKÂYELERİ’

Özcan Yurdalan bu çalışma üzere sair girişimler var mı sorusunu ise şöyle yanıtladı: “Bu girişim aslında tarifli bir yapının işi değil bir fotoğrafçılık geleneğinin modülü. Kırk yılı aşkın vadedir devletimizde toplumsal mevzularda farklı fotoğrafçılar ve kurumlarla farklı gündemlerde farklı hususlarda çalışmalar yapılıyor. Bu da onlardan biri.

KGF çalışması geniş iştirakle yapılan ortaklaşa editoryal fotoğraf çalışmalarının birincisi değildi. Daha evvel TFSF (Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu) bünyesinde 32 dernekten 400 kadar fotoğrafçıyla başlayan MGH (Memleketimden Görsel Hikâyeler) yapılmıştı. Orada üretilen hikâyeler TFSF sitesinde geçen günlerde yayımlandı.

Hepimizi geliştiren, yeni kıymetler kazanmamızı sağlayan ve külliyen istekli emekle, dayanışmayla yürütülen bu çeşitten çalışmaların ardı gelecektir. Farklı fotoğrafçılar farklı yapılar içinde geçmişte olduğu üzere bundan sonra da bu çeşit çalışmaları sürdürecektir.

Bir müddettir yeniden bir küme fotoğrafçı ‘FMH- Fotoğraflı Memleket Hikâyeleri’ ismiyle benzeri bir çalışma yapmayı planlıyor. Yeniden geniş iştirakli ortaklaşa bir editoryal faaliyet olacak, mühleti iki yıla yayılacak. Bu kere editörler ile fotoğrafçılar birbirini seçme imkânı bulacaklar. Bu sayede gerek hikâyelerin, gerekse görsellerin yeni boyutlar kazanması, daha derinleşmesi, artistik ve teknik yaratıcılığın daha gelişmesi de maksatlar arasında olacak.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.