23° Açık

Duyarsızlaşmanın siyah beyaz olmayan fotoğrafı

  NİL KURAL – Eytan İpeker’in yönettiği ve dijital platform MUBI üzerinden izleyiciyle buluşan “Miss Holokost Survivor”, 2011 yılından beri Hayfa …
Kültür Sanat - Ağustos 22, 2021 9:10 am A A
 

NİL KURAL – Eytan İpeker’in yönettiği ve dijital platform MUBI üzerinden izleyiciyle buluşan “Miss Holokost Survivor”, 2011 yılından beri Hayfa’da düzenen ve Holokost’tan kurtulan bayanların yarıştığı müsabakayı merkeze alan bir belgesel. İsviçre’de düzenlenen itibarlı Visions du Gerçek Sinema Festivali’nde geçen yıl gösterilen ve İstanbul Sinema Festivali’nde de ulusal belgesel müsabakasında yer alan sinema, toplumsal bir travmanın, şov kültürünün bir kesimine dönüşmesi hakkında etkileyici bir imal.

Sinema hakkında konuştuğumuz İpeker, sinemasının çıkış noktasının bir gazete haberi olduğunu söylüyor: “Bundan yaklaşık 5-6 sene evvel Haaretz gazetesinin internet sitesinde gezinirken Nazi soykırımından kurtulan bayanlar ortasında hoşluk müsabakası yapıldığı haberine denk geldim. Haberin ilişiğindeki fotoğraflarda, şatafat ve travmanın garip çelişkisi kendini çabucak muhakkak ediyordu. Hoşluk müsabakalarının içerdiği cinsiyetçilik ve soykırımın anısını tüketilebilir bir cümbüş biçiminde sunulması beni epeyce rahatsız etti.” İpeker kendisine “Fotoğraflarda soykırım kurtulanlarının kimisinin yüzü gülüyordu. Sanki orada olmak onlar için nasıl bir histi?” diye sorduğunu anlatıyor: “Yarışmacılara doruktan bakmadan yarışa dair eleştirel bir telaffuz üretmek mümkün müydü? Sonunda bu mevzu üzerine düşünmenin bir biçimi olarak bu sineması yapmaya karar verdim. Akabinde yapımcım Yoel Meranda’yla birlikte kısa bir keşif gezisi yaptık. Yarışın daha ne kadar devam edeceğini bilmediğimiz için finansman süreci tamamlanmadan çekime girmeye karar verdik. Kurgu süreci ve ek çekimlerle birlikte sinema yaklaşık dört yılda tamamlandı diyebilirim. Hassas bahislere el attığımız için finanse etmesi hayli güç bir proje oldu.”

15 dakika için ünlü olmak

İpeker müsabakanın düzenlendiği huzurevine birinci geldiğindeki izlenimlerini aktarıyor: “Araştırma gezisi için oraya birinci vardığımızda hava kararmıştı ve adresi ararken birden sokaktaki duvarda neon ışıklarla aydınlatılmış soykırım fotoğraflarını gördüğümüzü hatırlıyorum. Aslında kaldırımda otomobillerin park ettiği sıradan bir sokaktı. Huzurevindeki insanların bir çeşit soykırım müzesinin içinde, adeta müze nesnesi üzere yaşıyor olması bana çok çarpıcı geldi. Olağan tıpkı vakitte bizim toplum olarak onları nasıl bir kutuya koyduğumuzu da düşündürdü. Biraz da bu nedenle sineması yaparken onlara ‘Hadi bana öykünü anlat’ demekten imtina ettim. Onları günlük rutinleri içinde gözlemlemek bana çok daha farklı geldi. Huzurevinin sessiz atmosferi müsabakayla ilgili bildiğim her şeyle tezat içindeydi. Bunu deneyimlemek yarışın onlara neden cazip gelebileceğini anlamama yardımcı oldu: Yarış, hayatlarının sonuna gelmiş bayanlara (Andy Warhol’un ünlü sözündeki gibi) ‘15 dakika için’ ünlü olmayı, vadediyordu.”

Evanjelikler sponsor

İpeker bu hassas mevzuyu belgeseli için mercek altına aldığında siyah beyaz bir yerden bakmamaya imtina ettiğini tabir ediyor: “Mesela sinemanın ana karakteri olan Sophie, hem yarışın şatafatından hoşlanmadığını söylüyor hem de adaylık röportajına en hoş takılarını takıp geliyor. İmal sürecinde soykırımdan kurtuların bile kendi ortalarında ‘Sen hiç toplama kampında kalmadın’ diye birbirlerinin travmalarını küçümseyebildiklerini duyduğumda şoke olmuştum. Bunun içinde olduğumuz toplumun bir yansıması olduğunu düşünüyorum. Yaşanan acıları, bu üzere şeyler üzerinden basitçe ölçüp tartabileceğimizi varsayıyoruz. Sineması yapmaya koyulduğum periyotta soykırımın politize edilmesinin problemli olduğunu düşünüyordum. Lakin sanırım temel sorun nasıl ve hangi emelle politize edildiği. Müsabaka ‘soykırımdan dirilişe’ formunda özetlenebilecek İsrail’in ana akım milliyetçi telaffuzunu tekrar üretiyor. Kudüs’ün başşehir olarak kabul görmesini hedefleyen Evanjelik’lerin yarışa sponsor olması şaşırtan değil. Müsabakayı düzenleyenlerin birebir makus niyetle hareket etmekten çok içinde bulundukları toplumun duyarsızlaştırıcı ideolojisi içinden hareket ettiklerini düşünüyorum.”

Gaz odasını çağrıştırıyor

Yarışa epey aralı duran ve izleyiciye alan açan bir yapı hakkında ise İpeker, “İzleyicinin etkin olarak sineması izlerken gördüklerini sorgulamasını ve sinemayla bir çeşit iç bir diyalog halinde olmasını istedim. Kurguyu da ‘kim kazanacak’ sorununa odaklanmadan, daha soyut bir mantıkla yaptım. Bunun durduğu yerde müsabakanın tutumunu karşısına alan politik bir duruş olduğunu düşünüyorum” diyor ve ekliyor: “Tabii ki kameranın durduğu yer de çok değerli. Örneğin organizatörler huzurevindeki bayanlara soykırım temalı pop müzikleri söyletirken, kamera ‘90’larındaki bir soykırım kurtulanının o anki kaybolmuşuğuna odaklanıyor. Sahne ışıklarının hipnotize edici yapaylığı da sinemada epey vurgulanan bir imge. İsrail’li manzara direktörüm ışıkların etrafında dolaşan toz bulutunun kendisine gaz odalarını çağrıştırdığını söylemişti. Sinema bu biçim çağrışımlara açık ve bir yerden sonra izleyicisini kendi niyetleriyle baş başa bırakıyor.”

Kültür Sanat - 9:10 am A A
BENZER HABERLER

YORUM BIRAK

YORUMLAR

Hiç yorum yapılmamış.