Getty ImagesGeçen yıl Vanuatu’ya gelen bir turist gemisi bu türlü karşılanıyordu

Covid-19 dünyanın çabucak bütün ülkelerinde yayıldı. 10’u hariç. Pekala virüs girmeyen bu ülkeler koronavirüse karşı savaşı kazanmış mı oldular?

Palau Hotel, masmavi gökyüzü ve tıpkı mavilikteki Pasifik Okyanusuyla çevrili küçücük ada devleti Palau kitlesel turizmle tanışmadan çok evvel, 1982’de açılmıştı. Lakin o vakitten bu yana ada sevilen bir turizm merkezine dönüştü.

2019 yılında Palau’ya 90 bin turist geldi. Bu, ülkenin nüfusunun beş katı.

2017’de Memleketler arası Para Fonu IMF tarafından verilen sayılara nazaran turizm, Palau’nun gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 40’ını oluşturuyordu.

Ama bunların hepsi koronavirüs salgınından önceydi.

Birleşmiş Milletler üyeleri ortasında tek bir koronavirüs olayı görülmeyen 10 ülkeden biri olan Palau’nun hudutları Mart ayının sonundan itibaren fiilen kapalı.

Ne var ki tek bir hasta olmamasına karşın virüs Palau’da yıkıcı bir tesir yarattı.

Palau Hotel Mart ayından bu yana kapalı. Kapalı olan yalnızca o değil. Restoranlar boş, ikramlık eşya dükkanları açılmıyor, otellerde ise yalnızca yurt dışından döndükleri için karantinaya alınan Palau sakinleri kalıyor.

Koronavirüs hadisesi görülmeyen ülkeler:

  • Palau
  • Micronezya
  • Marshall Adaları
  • Nauru
  • Kiribati
  • Solomon Adaları
  • Tuvalu
  • Samoa
  • Vanuatu
  • Tonga

(Kuzey Kore ve Türkmenistan liste dışı)

Okyanusun en hoş olduğu yer: Palau

Palau Hotel’in işletmecisi ve ortaklarından Brian Lee “Okyanus burada dünyanın her yerinden daha güzel” diyor.

Otelin 54 odasının daima yüzde 70-80 dolu olmasını sağlayan da bu hoşluktu. Lakin hudutlar kapatıldığında yapılacak bir şey kalmadı.

Brian “Burası küçük bir ülke. Lokal halk otelde kalmaz” diyor.

Otel işletmesi, 20 çalışanın hepsini daha az saat çalıştırsa da işten çıkarmamış. Brian, “Onlara iş bulmaya çalışıyorum. Tamiratlar, bakım işleri, bunun üzere şeyler” diyor.

Ancak boş otellere sonsuza kadar bakım yapamazsınız. “6 ay daha dayanabilirim” diyor Brian. “Sonra kapatmam gerekebilir.”

Brian işlerin bu hale gelmesinden, kayba uğrayanlara mali takviye sağlayan hükümeti sorumlu tutmuyor. Sonuçta hükümet virüsün adaya girmesini engellemeyi başarmış.

“İşlerini yeterli yaptılar” diyor. Lakin Palau’nun birinci oteli ayakta kalacaksa, yakın vakitte bir şeylerin değişmesi gerekiyor.

Cumhurbaşkanı “gerekli” seyahatlerin 1 Eylül’de başlayabileceğini söyledi. Bu ortada Tayvan ile oluşturulan “hava koridoru” yoluyla turist gelebileceği söylentileri de var.

Brian da “Ülkeyi tekrar açmaya başlamaları gerektiğini düşünüyorum. Tahminen Yeni Zelanda üzere ülkelerle seyahat koridorları oluşturulabilir. Yoksa burada kimse ayakta kalamayacak” diyor.

Marshall Adaları’nda balıkçılık darbe yedi

Pasifik Okyanusu’nda Palau’nun 4 bin kilometre doğusundaki Marshall Adaları’nda da hiç Covid-19 hadisesi yok. Lakin Palau üzere onlar da dünyayı saran salgının tesirini hissediyorlar.

En büyük mercan adasının üzerindeki ince kara şeridine konseyi Robert Reimers otelinin bir tarafı okyanus, öteki yanı bir lagüne bakıyor.

Salgın öncesi 37 odası esasen Asya, Pasifik bölgesi yahut Anakara diye anılan ABD’den gelen turistlerle ortalama yüzde 75-88 doluluk oranına ulaşıyordu.

Hudutlar Mart ayında kapandığından bu yana doluluk yüzde 3-5’e düştü.

Oteller kümesinin vazifelisi Sophia Fowler, “Diğer adalardan gelen birkaç kişi var lakin fazla değil” diyor.

Salgın nedeniyle ülkede 260 kadarı otel ve restoran dalından olmak üzere 700’den fazla kişinin işini kaybetmesi bekleniyor. Ülkede 1997 yılında yaşanan krizden bu yana bu çapta bir işsizlik hiç yaşanmamıştı.

Burada iktisadın turizme bağımlılığı Palau kadar büyük değil. Daha büyük bir sorun balıkçılık kesiminde yaşanıyor.

Ülkeye Covid-19’un girmesini önlemek için, hastalığın yayıldığı ülkelere gidip gelen teknelerin ülkenin limanlarına girişi yasaklanmış. Petrol tankerleri ya da yük gemileri ise limana girmeden evvel 14 gün açık denizde karantinada bekletiliyor.

Bütün bunların ülke üzerindeki tesiri çok büyük. Marshall Adaları akvaryum balığı ihraç eden bir ülke. Melek balıkları dünyaca ünlü. Ama balık ihracatı ABD’de yayımlanan bir rapora nazaran yüzde 50 düşmüş. Kıyı bölgelerinde şurası ton balığı saşimi ihracatı da tıpkı ölçüde azalmış. Öteki balıkçılık bölümü alanlarında yıl uzunluğu kapasitenin yüzde 30 civarında düşeceği düşünülüyor.

Velhasıl, virüsü engelleyebiliyorsunuz lakin yenemiyorsunuz. Covid-19 bir biçimde bileğinizi büküyor.

Otelci Sophie Fowler gelecek yıl hayatın ülkede ve Robert Reimers otelinde olağana dönmesini umuyor. Lakin ya dönmezse?

“O vakit bizim açımızdan bu iş sürdürülebilir olmaktan çıkar” diyor.

Vanuatu: Sonlarını açmak istemeyen ülke

Sonlarını kapatmak bir çok ülkeyi değerli gelir kaynaklarından yoksun bırakarak fakirleştirirken, sonlarının açılmasını istemeyenler de var.

300 bin nüfuslu Vanuatu’nun kamu sıhhati sorumlusu Dr. Len Tarivonda başşehir Port Vila’da yaşıyor lakin asıl memleketi 200 kilometre kadar kuzeydeki 10 bin nüfuslu Ambae adası:

“Ambaelilere sorsanız, çoğunluk sonların mümkün olduğu kadar uzun müddet kapalı kalmasını ister. ‘Biz hastalık istemiyoruz, bir gelirse mahfoluruz’ diyorlar.”

Vanuatu halkının yüzde 80 kadarı kentlerin ve kayıtlı iktisadın dışında yaşıyor.

Tarivonda “Benim gözlemlerime nazaran şimdi salgının tesirini hissetmediler. Ekseriyetle kendine kâfi tarımla uğraşıyor, kendi besinlerini yetiştiriyorlar ve gereksinimlerini mahallî, klasik iktisat içinde karşılayabiliyorlar” diyor.

Yeniden de Vanuatu da salgından ziyan görmekten kaçamayacak. Asya Kalkınma Bankası bu ada devletinin gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 10 civarında düşeceğini iddia ediyor ki bu 1980 yılında bağımsızlığını kazandığından bu yana ülke iktisadında yaşanan en kıymetli küçülme olacak.

Iktisattaki küçülmenin sebebi yalnızca hudutların kapatılması değil. Nisan ayında Harold kasırgası ülkede yaşayanların yarıdan fazlasını etkileyen yıkım yaratmış ve üç kişinin vefatına yol açmıştı.

Ancak salgının tesirinin daha kalıcı olacak.

Temmuz ayında hükümet inançlı ülkelerle hudutları 1 Eylül’den itibaren açmayı planladığını açıklamıştı. Fakat o vakitten bu yana Avustralya ve Yeni Zelanda’da hadiseler çoğaldı ve sonları açma planı ertelendi.

Hükümet yetkilileri, turizm ve havayolu temsilcileriyle bir arada hudut misyon gücünün kesimi olan Tarivonda tekrar sıfır noktasına döndüklerini ve sonların açılışı için şimdi bir tarih düşünülemediğini söylüyor.

Daha küçük çaplı ve gayeli hudut ötesi seyahatlerin açılması Vanuatu için yararlı olabilir. Hükümet yakında 172 kişinin 6 aylığına Avustralya’nın kuzeyine mango toplamaya gitmesine müsaade verdi. Bu çeşit küçük adımlar yararlı olsa da ülkenin gelirinin yüzde 35’ini sağlayan turizmden uğranan kaybı karşılaması mümkün değil.

Bütün zorluklara karşın Vanuatu hudutları açmakta ivedi etmeyecek. Tarivonda, Papua Yeni Gine’yi örnek veriyor. Başlangıçta neredeyse hiç olay görülmeyen bu ülkede koronavirüs Temmuz ayında süratle yayılmaya başladı.

“Eğer virüs gelirse, saman alevi üzere yayılabilir. Papua Yeni Gine’de gördüklerimiz bizi kaygılandırıyor” diyor:

“Sağlık hizmetlerimizin hudutları, Pasifik bağlamı içindeki yerimiz değerlendirildiğinde virüsü ne kadar uzun mühlet engellersek o kadar yeterli olacağını düşünüyoruz.”

Covid’siz ülkeler neler yapabilir?

Çalışanlara ve iş sahiplerine takviye olmak üzere tedbirler alınabilir. Uzun vadeli tahlil ise aşıyı beklemek.

O vakte kadar inançlı ülkelerle seyahati açmak bir tahlil olabilir. Ne var ki hiçbir şey göründüğü kadar kolay değil.

Asya Kalkınma Bankası’ndan Rommel Rabanal “Bu düzenlemeler, ek gereksinimlerle geliyor. Ortak test ölçütleri, temas takibi ve şayet salgın başlarsa karantina tesisleri oluşturulması üzere. Bunlar görüşülüyor lakin yavaş, daha doğrusu tahminen de temkinli bir süreç işliyor” diyor.

Vanuatu’nun Eylül’de hudutları kısmen açma planında olduğu üzere planlar kolaylıkla suya da düşebiliyor.

Lowy Enstitüsü’nün Pasifik Adaları programı lideri Jonathan Pryke, “Avustralya ve Yeni Zelanda karşılıklı hudut açmayı birinci olarak karşılıklı deneyeceklerini açıkça duyuru ettiler. Lakin bu yapılmadan evvel toplumda salgının toplum içinde yayılmasına son verebilmek lazım. Hasebiyle seyahat koridorları fikri bu yıl gerçekleşecek üzere görünmüyor” diyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.