• Cts. Kas 28th, 2020

Haberci Adam

İlkeli ve Dürüst Habercilik

Artun Ünsal, “Yeni Deniz Mecmuası”nda İstanbul’un deniz ulaşımında rol alan kayıkların izini sürüyor

Kültürümüzde kıymetli noktası olan hususlar üzerine her çalışmasında (balıklarımız, simidimiz, çayımız, kaymağımız, yoğurdumuz, peynirimiz vb.) tanık olduğumuz birikimi, donanımı, itinası ve mevzuya yaklaşımında görülen sevgisiyle aydınlandığımız Artun Ünsal, bu defa de İstanbul’un kayıklarını odağımıza getirmekte.

HARİTALAR ÇİZİMLER…

Ünsal, “Yeni Deniz Mecmuası” mecmuasının yeni sayısının kapak belgesinde yüzyıllarca İstanbul’un deniz ulaştırmasında rol alan araçların (kayıkların) izini sürüyor. Belge içeriğinde sunduğu haberin, okuma lezzetinin yanında bize de birçok izi sürülecek yolun ilhamını da vererek.

Kaynak olarak ismi geçen kitaplar, gravürler, fotoğraflar, haritalar, çizimler, fermanlar, narh defteri, minyatürler, şiirler bunun üzere bir dolu evrakın peşine düşmeye çağıran entelektüel izlek bunlardan biri. Ya da metinde ismi geçen iskelelerin hâlâ yaşayanlarına yapılabilecek ziyaret gezileri. Ya da İstanbul halkının yüzyıllar içinde değişmiş olan, değişmeden kalan toplumsal ve ekonomik alışkanlıklarının akabinde gitmek…

Günümüzde kullandığımız “dolmuş” örneğin, bu sözcük ve ulaşım hizmeti, ta İstanbul’da yakın kıyıların birinci kayığı peremelere dayanmakta. Yazı, meraklısına daha sonra takip etmek isteyebileceği bir dolu şey sunmakta.

Geçmişle şimdinin ayrıldığı, geçiştiği ne çok alımlı izlek, patika… Fatih’ten bu yana daima genişleyen, nüfusu mütemadi çoğalan kentin, muhtaçlığa nazaran daima gelişen kayıklarına bakınca yalnızca peremeleri, pazar kayıklarını, mavnaları, payitaht küreklerini, çırnıkları, alamanaları, kancabaşları, salapuryaları, şaykaları vb. görmüyorsunuz, tıpkı vakitte İstanbul halkı nasıl yaşamış, ne yemiş, ne içmiş, ne giymiş, zengini nerede oturmuş, yazları yalılarına hangi eşyasını taşıtmış, hangi köylüsü ne yetiştirmiş, hangi köylüsü ne dokumuş da pazara götürmüş izliyorsunuz.

Eminönü o devirler da halkın alışveriş yaptığı beğenilen alanıymış, biliyor musunuz? Sarıyer kayıklarına tartıyla tuzlu balık fıçıları, Beykoz kayığına sepetçi çubuğu, Yeniköy kayığına balık, Kanlıca kayığına ise kaynak suyu fıçıları yüklenerek İstanbul’a Eminönü’ne götürülüyormuş.

DEVE BAŞINA ALTI AKÇE

Üsküdar’a deve geçirdiklerinde, her biri için on iki akçe ödenirken, develer “mirî” yani devlete ilişkin iseler, tarife yarıya düşüyor, deve başına altı akçe isteniyormuş. At ve katır geçirildiklerinde “beherine” beş akçe, kamu malıysa üç akçe yetiyornuş.

“Hımar”, yani eşek başına alınan fiyat de üç akçeymiş. Mavnalar Galata’dan İstanbul’a ya da İstanbul’dan Galata’ya at ve bargir (yük beygiri) geçirdiklerinde ise hayvan başına iki akçe alıyorlarmış. Evliya Çelebi, “İstanbul Halici ve Boğaziçi’nde birçok bin pereme, kayık ve başka gemilerin yelkenlerini açıp yüzdükleri birer birer görünür cihan seyri bir avludur” der.

Yolcu ve yük taşıyan, deniz gezintilerinde kullanılan ya da unvan göstermek için sahip olunan kayıklar, tıpkı devirde, tipleri, işlevleri, estetik biçimlerine nazaran değişen isimleri, kayıkçı esnafı, kayık marangozları üzere farklı ekonomik toplumsal bölümlerinden kullanıcılarıyla bu avluyu bizlere, imgelememize de taşımaktalar. Artun Ünsal’ın birçok disiplin açısından kıymetli bu hatırayı canlandırma sorumluluğunu üstlenmesini, canlı tutma gayesini bizler de paylaşabiliriz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.